متون عمومی

شهرستان با 41102 کیلومتر مربع وسعت،جنوبی ترین شهر استان خراسان است.این شهر در طول جغرافیایی 60 درجه و30 دقیقه وعرض جغرافیایی 31 درجه و33 دقیقه ودر ارتقاع 1196 متری ازسطح دریای آزاد قرار گرفته است.در مورد وجه تسمیه نهبندان این نظریه وجود دارد که نه یا نیه در فارسی به معنی شهر است. در گذشته بیشتر تواریخ از این شهر با نام نه یا نیه یاد کرده اندو تمالأ از قرن هفتم به بعد ((نهبندان)) نامیده شده است. علت این امراینست که روستای بندان در 75 کیلومتری شرق ((نه)) به صورت زندان حکام سیستان بوده وظاهرأ شهرت این زندان به همه جا
رسیده وزمانی که از نه سخن به میان می آمده (نه) بندان معرف خوبی برای آن بوده است. در جایی از تاریخ سیستان آمده: نه از شهرکهای سیستان ودر سرحد قهستان واقع بوده وامروزهم قصبه ای است ونه وبندان در عرض یکدیگر ونزدیک به هم آمده اند. ایزو خارا کسی به نه در زمان اسکندر
مقدونی اشاره می کند. حمد ا... مستوفی در نزهه القلوب نه را ازاقلیم سوم بر می شمارد که آنرا اردشیر بابکان ساخته است. وی می گوید: چون اردشیردر مغازه شهر نه بساخت،شاپوربن اردشیر حاکم خراسان بود. از پدرآن شهررا درخواست کردواو مضایقه نمود وشاپورراغیرت آمدوآنجا (نیشابور) تجدید عمارت(نه شابور) نام نهاد. سایر منابعی که از نه به نوعی نام برده اند عبارتند از: صوره الارض(ابن حوقل)،حد.د العالم طبقات ناصری،انجمن آرا،فرهنگ آنندارج،تاریخ یعقوبی احیاء الملوک و...

آسباد های نهبندان
شرایط دشوار مناطق کویری وبیابانی ایران باعث شده تا مردم کویرنشین از ابتکار وخلاقیت خود استفاده کرده وبا حداکثر بهره گیری ازعوامل وشرایط طبیعی آنرا در اختیارخود درآورند.آسبادهای ازجمله این خلاقیت ها هستند که در اکثر مناطق جنوب خراسان بخصوص روستاهای شهرستان نهبندان دیده می شوند. منطقه نهبندان به دلیل گسترش دامنه بادهای 120 روزه سیستان تا این منطقه از این نظرامتیازویژه ای داد. بیشترین تعدید آسبادها در داخل شهر نه قرار داشته سون هدین جغرافیدان از آن نام برده که 400 خانه و75 آسباد داشته است. این تعدید آسباد در یک فصل قادر به آرد نمودن 6000 تن گندم بوده اند. در روستاهای رومه،چهارفرسخ،خونیک پایین،خوشاره حمند و... آسباد هایی وجود دارند.

قلعه نهبندان
قلعه عظیم نهبندان که ازخشت وچینه ساخته شده ،در داخل شهرنهبندان قرارگرفته است. با توجه به نقشه بنا واشیاء سفالی بدست آمده از قلعه،سابقه تاریخی آن به دوران قبل از اسلام یعنی دوران اشکانی وساسانی بر می گردد. قلعه در دوران اسلامی تا دوران صفویه فعال بوده ودر دوره صفویه بطور کامل متروک شده است.وجوداین قلعه صحت ادعای بعضی منابع تاریخی که سابقه شهرنهبندان را به دوران پیش ازاسلام می رسانند،تایید می کند.

قلعه شاهدژ
قلعه شاهدژ در5 کیلومتری شرق شهرستان نهبندان قرار دارد.این قلعه عظیم سنگی،بنایی است دفاعی مربوط به فدائیان اسماعیلی.مصالح بنا تماما از سنگ و آجر است که در بعضی قسمتها سنگها بدون استفاده از ملات بر روی یکدیگر قرار گرفته اند.در داخل قلعه فضاهایی نظیر اتاقهای سربازان،اصطبل،آب انبار،برجهای دفاعی،حصار انبار آذوقه وسایرقسمتهای ضروری وجود داشته است.طبق بررسیهای به عمل آمده این قلعه گنجایش سه هزار نفررا در خود داشته است.قابل توجه است که شالوده این بنا متعلق به دوره ساسانی است که در دوران اسلام توسط لسماعیلیان خریداری،
بازسازی ومورداستفاده قرار گرفته است.

قلعه بندان
قلعه بندان از آثار تاریخی وکهن شهرستان نهبندان است که در فاصله 75 کیلومتری شرق نهبندان ودر روستایی به همین نام واقع شده است.این اثر تاریخی که متعلق به دوره تیموری است تا پایان دوره قاجار به عنوان دژی محکم واستوار پا بر جا بوده است.این بنا مشتمل بر یک ایوان ورودی،یک صحن وسیع با چهار ردیف اتاق و یک حصار بلند است که دور تادورقلعه را فرا گرفته است.در چهار گوشه قلعه برجهای بلندی قرار داشته که امروزه تنها یکی ازآنهادر ضلع جنوب غربی قلعه سالم مانده است.آنچه بیشترازهرچیزدیگرنظربازدیدکنندگان را به خود جلب می نماید درب ورودی قلعه وقطعه سنگ بسیارسنگین وبزرگی است که بطرزماهرانه ای تراشیده شده است ورودی قلعه یک فضای مربع شکل کوچک است که به صحن بزرگ قلعه منتهی میشود.

مسجد میغان
مسجد تاریخی میغان در داخل بافت قدیمی و تقریبامتروکه روستای میغان از توابع شهرستان نهبندان قرار دارد.بخشهای مختلف بنا عبارتند از:سردرورودی،صحن،شبستان ستوندار،گنبدخانه،شبستان تابستانی وقناتی که از زیر مسجد عبور می کند.شبستان ستوندار دارای چهار ستون چهارضلعی،
پوشش گنبدی،دو محراب وپنجره مشبک گچی جهت تامین نور شبستان و تهویه هوای داخل شبستان می باشد.زمان ساخت این بنا بر اساس نوع نقشه به دوره صفویه بر می گردد.این بنا بطور کامل توسط میراث فرهنگی بیرجند مرمت وبازسازی گردیده است.

مسجد طارق
مسجد تاریخی طارق در 40 کیلومتری شمال نهبندان در روستایی به همین نام واقع شده است.این مسجد شامل شبستان ستونداری است که حد فاصل ستونهابا طاق جناغی وسپس حد فاصل طاقها نیز با پوشش گنبدی به صورت چهار ترک پوشیده شده است.این مسجد دارای سنگ لوحی است که تاریخ ساخت بنا(1096ه.ق) برروی آن حک شده است.این سنگ دارای 40 سانتی متر طول و20 سانتی متر عرض است ودر مرکز آن نقشی وجود دارد که احتمالا سازنده آن اشاره به مهر نبوت که بر میانه دوکتف پیامبر(ص) وجود داشته،کرده است.

مسجد عاشورا خانه
بنای تاریخی مسجد عاشورا خانه در خیابان قائمشهرنهبندان و در فاصله کمی از قلعه تاریخی نهبندان قرار دارد.بنا شامل یک شبستان ستوندار ودارای چهار ستون قطور چهار ضلعی بوده که در ضلع شمال با برداشتن دیوار،شبستان را توسعه داده اندو دو ستون دیگر را به آن افزوده اند.پوشش شبستان به صورت گنبدی وچهار ترک است. بر روی یکی از ستونها کتیبه هایی به انواع خطوط نستعلیق وشکسته نستعلیق دیده می شود.بعضی از این کتیبه ها دارای تاریخ هستند که قدیمی ترین این کتیبه ها دارای تاریخ1315 است. با توجه به وجود سنگ لوحی که در دیوارمسجد کار گذاشته
شده ودارای تاریخ 977 است می توان زمان ساخت مسجد را به دوره صفویه نسبت داد.

مدرسه هدایت
این بنا در سال 1307 ه.ش به عنوان اولین مدرسه نهبندان ساخته شده است.این بنا بیان کننده ویژگی های معماری ذوره پهلوی است.مهمترین ویژگی این بنا اصل قرینه سازی درآن است به گونه ای که با ایجاد یک محور با جهت شمال شرق،جنوب غربی عناصر معماری به صورت قرینه در دو طرف این محور ایجاد شده است. بنا در دو ضلع جنوب غربی وشمال شرقی دارای دو ایوان ستون دار است. هر کدام از ایوان ها با چهار ستون چهار ضلعی به داخل بنا امتداد می یابند. این بنا از لحاظ نوع مصالح استفاده شده ونحوه پوشش اطاقها بر اساس معماری ایرانی واز لحاظ نقشه و عدم برخورداری از فضاهای معماری ایرانی از قبیل هشتی،دهلیز،سردرورودی،حجرا های اطراف حیاط و... بر اساس معماری اروپایی شکل گرفته است وبطور کلی مانند معماری غربی به شیوه برونگرایی احداث شده است.

خانه سالار حسین دهداری
بنای تاریخی خانه سالار حسین دهداری در درون بافت تاریخی شهرنهبندان قرار گرفته است. این خانه دارای سردرورودی،دهلیز صحن،ایواناز اطاق های وباغ است. ورودی دارای طاق جناغی است که تمامأ از خشت ساخته شده ودارای طاقنماهای کوچک تزیینی نیز می باشد. پس از ورودی دهلیز قرار دارد که با چرخش 90 درجه به سمت شمال به صحن راه می یابد. در سمت شمال صحن،ایوان بنا که مانند سایر خانه های نهبندان دهرای طاق مازه ی است،وجود دارد. در دوطرف ایوان دو اطاق وجود دارد که یکی دارای پوشش چهار ترک ودیگری دارای پوشش عرق چین با اندود گچ است پس از ایوان نیز باغ سرا قرار دارد. بنیان این بنا احتمالامربوط به دوران صفویه است که در دوران مختلف مورد تعمیروباز سازی قرارگرفته است.

بافت سنتی روستای استند
در 29 کیلومتری جنوب نهبندان، روستای استند قرار دارد که برخورداراز ویژگی های معماری سنتی است،این روستا در منطقه ای کوهستانی ودر درون دره ای قرارگرفته که از لحاظ ساختار ومعماری،کاملا اصیل و دست نخورده باقی مانده است.مهمترین مصالح استفاده شده در ساخت
خانه های مسکونی سنگ می باشد.این روستا دارای بافت فشرده ومتمرکزاست که کاملا با ویژگیهای درونگرای معماری ایران مطابقت دارد.کوچه های تنگ وپیچ در پیچ ارتباط میان بخشهای مختلف را بر عهده دارند.این بافت اصیل وسنتی به لحاظ مطالعه و پژوهش معماری خاص روستایی وتاثیرآن بر ویژگیهای اقتصادی،اجتماعی،اعتقادی مردم روستا وفرهنگ آنها اهمیت
فوق العاده دارد.

قدمگاه حضرت ابوالفضل(ع)
در هشتاد کیلومتری شرق نهبندان بنایی وجود داردکه به اعتقاد اهالی قدمگاه حضرت ابوالفضل(ع) می باشد.این بنا شامل ورودی،صحن وگنبد خانه می باشد.از ویژگیهای مهم این زیارتگاه،نقشی است که در اعتقادات ورسوم مردم منطقه دارد.وجود سردیس بز کوهی که در بخشهای مختلف تعبیه شده
بخصوص دو طرف ورودی صحن ونیز ورودی گنبدخانه از دیگر ویژگیهای جالب این بنا است که ارتباط مستقیمی با رسوم مردم محل دارد.

مزار سیدعلی
آرامگاه امامزاده سید علی در 90 کیلو متری شمال شهرنهبندان واقع شده ومورد توجه خاص پیروان اهل بیت(ع)است.بنای آرامگاه در سالهای اخیرتوسط اداره اوقاف وامور خیریه شهرستان نهبندان بنا شده وروز به روز در حال گسترش وتوسعه می باشد.

مشاهیر وفرزانگان
این سرزمینهمچون دیگر سرزمینها از عهده وظیفه ای که خالقش بر عهده او نهاده است به خوبی بر آمده واندیشمندانی را در دامان خود پرورانیده است .بزرگانی که اولین بار پشتشان را خاک گرم وتفتیده این دیار در آغوش کشیده وآخرین بار هم غریبانه در دل کویر صورت بر خاک پر مهر موطنشان نهاده وبا خاموشی چراغ وجودشان نام و یاد آنان نیزاز اذهان پاک گشته است.از جمله
می توان به اندیشمندانی چون:بن عبدالرحمن بن عبدا...که نامشان موجب درخشش دیار کویر در صفحات تاریخ است.فقیه ابوبکرنیهی،نوابه خفی شاعره ای عارف که قدم در وادی عرفان گذاشت وغیره که در این نوشتار کوتاه نمی توان به معرفی آنها پرداخت،اشاره نمود.

هنرهای سنتی
هنرهای سنتی نهبندان عبارتند از:جاجیم بافی،گلیم بافی،قالی بافی،نمد مالی،حصیر بافی،
سبد بافی،پارچه بافی،سوزن دوزی و...از هنرهای سنتی است که ازدیربازبین زنان منطقه رواج دارد. سوزندوزی در نهبندان همانند سوزندوزی بلوچی استکه با نخهای مختلف از جنس پشم و بر روی پارچه ای به نام چپیدوچ انجام می شود. کاربرد سوزندوزی های منطقه بیشتر به صورت تزئین لباس،پشتی،جانماز،پرده ،حوله،زیر آئینه ای ورو بالشتی می باشد.پلاس بافی نیزازهنرهای سنتی است که در منطقه هنوز رایج است. پلاس بافی اکثرا با موی بز انجام می گیرد برای بافت پلاس ابتدا دار پلاس را بوسیله میخ سرپا میکنند. سپس شتها را از دو سر،جلو وانتها کار می گذارند وبعد به خاطر اینکه تارها به همدیگرنرسد وبه هم نخورد روی چوب کار را با گل می پوشانند.

 

بيشتر
 

:: تمامی حقوق وب سایت متعلق به سازمان حفاظت محیط زیست می باشد ::