درباره اداره کل   خانه خبر دانش و تکنولوژی محیط زیست استانها انتقادات و پیشنهادات ارتباط با ما
 
 
مقالات
سه‌شنبه 7 آذر 1391 سازگاری با طبیعت عاملی در کاهش اثرات بلایای طبیعی تهیه کننده :آسیه صداقتی مختاری
مقدمه:
شکر و سپاس معبودی که آفریننده عالم است. مطلوبی که این کره خاکی را آفرید و آنرا حیات بخشید و از گستره نیلگون آبها تا جنگلهای انبوه سبز و بیابانهای خشک آنرا مامن حیوانات و گیاهان رنگارنگ قرار داد. حلقه های زنجیره حیات را چنان به یکدیگر متصل فرمود که نبود هر یک از واسطه های حیات ٬ روند زندگی روی این کره مسکون را خدشه دار می کند و.... انسان ٬ تنها موجود مزین به قوه تعقل و تفکر و مخیر به انتخاب را خلیفه و نماینده خود روی زمین قرار داد تا با رعایت میانه روی و پرهیز از افراط و تفریط به کسب معاش از منابع سرشار زمین بپردازد. و با درایت و هوشیاری از آسیب این کره خاکی ممانعت کند. و به حفظ و حراست از آن اهتمام ورزد و در سایه طبیعتی سالم و پاک و ایمن راه رشد و تعالی پیش گیرد. حال آنکه زمین٬ این میراث مشترک تمامی زیستمندان بالاجبار پذیرای جمعیت سرسام آور انسان شده است و تحت فشار این جمعیت فزاینده که از تحمل آن به مراتب افزون تر است و بهره گیری بی رویه از منابع و آلوده سازی مابقی آن به قهقهرا سوق داده می شود انسان با دیدگاه تک بعدی و صرفا در جهت رفع احتیاجات خویش کسب درآمدهای هنگفت تفریح و گردشگری توسعه صنایع و دستیابی به رفاه و با بهره گیری از دانش و افزایش امکانات تکنولوژیک خود به مداخله در نظام طبیعت پرداخته و زمینه تخریب محیط زیست زمین و تخلیه منابع آن و نقصان موجودات ذی حیات دیگر را فراهم آورده است. بدیهی است ادامه روند فعلی به سمت و سوی آلودگی منابع حیاتی آب٬ هوا خاک و مرگ و میر موجودات فاجعه ای را به ارمغان خواهد آورد که نوع بشر از همه بیشتر از آن متضرر خواهد شد.
حوادث طبیعی راههای پیشگیری و کاهش خسارات:
حوادثی مثل سیل و زلزله که در سطح کشور از احتمال وقوع بالاتر برخوردارند از طریق ساخت سدها، سیل بندها و بندهای انحرافی و آبخیزداری مناطق کوهستانی و شیبدار و نیزبا ساخت منازل مسکونی مقاوم در سطح قابل ملاحظه ای کاهش می یابند.
هر یک از عناصر جوی به تنهایی می تواند بلایای مهمی مانند افزایش دما و گرمازدگی، سرعتهای زیاد باد و وقوع توفان، بارشهای تندری و وقوع تگرگ، یخبندان و سرمازدگی و ... را ایجاد کند. اما بیشترین خسارات جانی و مالی بر اثر پدیده های جوی ترکیبی و خطرات ثانویه ناشی از آنها می باشد، مانند توفان، رعد و برق، خشکسالیها، سیل، آتش سوزی و ...
تأثیرگذاری بلایای جوی بر جوامع با توجه به وضعیت توسعه اقتصادی و آسیب پذیری آنها متفاوت است. به طوری که رویدادهای جوی بیشترین خسارات جانی را در کشورهای کمتر توسعه یافته و بیشترین خسارات مالی را در کشورهای بیشتر توسعه یافته ایجاد می کنند..
کاهش خسارات ناشی از رویدادهای جوی اقلیمی با اجرای برنامه های بلند مدت و کوتاه مدت مانند اعلام خطر بهنگام و استفاده مناسب از زمین ممکن می باشد.
در سالهای اخیر نگرانی دانشمندان در مورد تغییرات اقلیمی ناشی از دخالتهای بی رویه بشر در طبیعت و افزایش آلودگی های جوی بیشتر شده است. افزایش دمای سطح زمین که از نیمه دوم قرن اخیر شتاب بیشتری به خود گرفته است، معلول عواملی چون افزایش فعالیت های صنعتی و تولید روزافزون گازهای گلخانه ای است.
یکی از نتایج افزایش دما که تغییراتی را در روابط متقابل بین اقیانوسها و سیستم گردش عمومی به وجود می آورد بروز خشکسالی در برخی از نقاط جهان و رخداد توفان و سیلاب در نقاط دیگری از زمین می باشد.
خشکسالی با کاهش آب قابل دسترسی می تواند به شکل های گوناگون مانند کمبود بارش، کاهش دبی رودخانه ها و یا پایین رفتن سطح آبهای زیرزمینی مشاهده گردد.
 
طبقه بندی بلایای طبیعی
پدیده های ناهنجار عبارتند از:
الف: پدیده های ناشی از عواملی تحمیلی بر طبیعت: (آلودگی هوا، بارانهای اسیدی، افزایش گاز کربنیک و آلاینده ها در جو و اثرات گلخانه ای ناشی از آنها، نازک شدن لایه ازن و ...)
ب: پدیده های ناشی از مکانیزم و ساختار عوامل طبیعی (زلزله، سیل، خشکسالی، بیابان زایی، پیشروی آب دریاها در خشکی و...) هر چند که برخی از این پدیده ها می تواند به علت تداخل هر دو عامل فوق که درواقع تشدیدکننده پدیده ها محسوب می شود نیز رخ دهد. از دیدگاه دیگر پدیده های ناهنجار طبیعی را می توان به صورت زیر طبقه بندی نمود:
حوادث طبیعی ناشی از عوامل زمین ساختی، بلیه تدریجی مثل آتشفشان، بلیه ناگهانی مثل زلزله، حوادث طبیعی ناشی از عوامل آب و هوایی مثل خشکسالی و سیل.
برخی از بلیه های طبیعی با فشار آب و هوایی (بارشها، طوفان، خشکسالیها و...) و نیز با منشأ زمین ساختی (آتشفشان، بهمن و ... ) با روشهای خاص و با درصد احتمال قابل پیش بینی اند که با توسعه علوم و فنون و ارتقای علمی بشر روزبه روز ضریب اطمینان چنین پیش بینی هایی بیشتر خواهد شد.
هوای آلوده چیست؟

هر ماده‌ای که وارد هوا شود ،خواص فیزیکی ، شیمیایی و زیستی آن را تغییر می‌دهد و به چنین هوای تغییر یافته هوایآلوده گویند
عوامل آلوده کننده هوا
عوامل طبیعی :
فوران های شدیدآتشفشان , وزش توفان , بادهای شدید و … گازها و ذراتی را وارد می‌کنند و سبب آلایشآن می‌شوند.
فعالیت انسان :
کارخانجاتصنعتی ، کشاورزی ، شهرسازی ، وسایل گرمازا ، نیروگاهها ، وسایل نقلیه و ... ازعوامل آلوده کننده هوا هستند
 
CFC ها چه چیزهایی هستند؟
CFC هاموادی هستند که صدها مصرف گوناگون دارند. زیرا آنها تقریبا غیر سمی و مقاوم دربرابر شعله بوده و به راحتی تجزیه نمی‌شوند. به خاطر چنین پایداری ، آنها تا 150سال باقی خواهند ماند. گازهای CFC به آرامی تا ارتفاعات 40 کیلومتری صعود کرده و درآنجا تحت نیروی عظیم تشعشعات ماورای بنفش خورشید شکسته شده و عنصر شیمیایی کلر راآزاد می‌کنند. بعد از آزادی هر اتم کلر قبل از برگشت به زمین که سالها طول می‌کشد،حدود صد هزار مولکول ازن را از بین می‌برد. سه و شاید پنج درصد لایه ازن در سطحجهان تاکنون توسط گازهای CFC تخریب شده است.
با تخریب ازن درلایه‌های بالای اتمسفر ، کره زمین اشعه ماورای بنفش دریافت می‌کند که موجب بروزسرطان پوست ، بیماری آب مروارید چشم و تضعیف سیستم دفاعی بدن می‌شود. با نفوذ بیشتراشعه ماورای بنفش از لایه‌های اتمسفر ، اثرات آن روی سلامتی بدتر شده ، بهره دهیمحصولات کشاورزی و جمعیت ماهیها کاهش خواهد یافت و آسایش هر فرد روی این سیاره تحتتاثیر قرار خواهد گرفت.
اثرات زیست محیطی مقادیرعظیمی از مواد زاید خطرناک که هر ساله تولید می‌شود، موجب نگرانی بیش از پیش شدهاست. در سال 1983 ، 266 میلیون تن مواد زاید خطرناک تولید شده است.
کشورهای پیشرفته بیش از هفتاد هزار ماده شیمیایی مختلف تولید می‌کنندکه بیشتر آنها بطور کامل از نظر ایمنی آزمایش نشده‌اند. استفاده نامحتاطانه از اینمواد ، مواد غذایی و آب و هوای ما را آلوده کرده و اکوسیستمهایی را که ما به آنهامتکی هستیم، شدیدا تهدید می‌کند.
موادشیمیایی به بخش جدا نشدنی از زندگی روزانه ما تبدیل گشته‌اند. ما از وسایل رفاهیمانند پلاستیکها ، پودرهای رختشویی و آروزولها که از مواد شیمیایی ساخته شده‌اند،استفاده می‌کنیم. ولی اغلب از هزینه پنهانی که ناشی از آنهاست بی‌خبریم. نهایتاآنها از طریق محلهای دفن زباله ، زهکشیها و فاضلابها به آب و یا زمین راه پیدامی‌کنند.
اگر چه مصرف کنندگان به ندرت محصولاتپلاستیکی که روزانه ساخته می‌شود و بسته بندی‌ که در آن خرید می‌کنند، را به مسالهآلودگی سمی ربط می‌دهند. باید دانست که اکثر مواد شیمیایی که در تولید و ساختپلاستیکها مورد استفاده قرار می‌گیرند، بسیاری هستند. برحسب درجه بندی EPA ی 20ماده شیمیایی که تهیه آنها موجب تولید بیشترین مقدار کل مواد زاید خطرناک می‌شود،پنج ماده شیمیایی از شش مورد اولی ، موادی هستند که بطور مستمر از صنایع پلاستیکسازی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
آلودگی هوا وباران اسیدی
باران اسیدی چیست ؟
یکی از آثار و نتایج آلودگیهوا باران اسیدی است. در دو دهه اخیر و در برخی نواحی صنعتی و بر اثر فعالیت‌هایکارخانه‌ها میزان دی اکسید گوگرد و دی اکسید ازت در هوا افزایش یافته است. این دوماده در اتمسفر با اکسیژن و بخار آب واکنش شیمیایی ایجاد می کند و به صورت اسیدنیتریک و اسید سولفوریک در می‌آید. این ذرات اسیدی مسافت های طولانی را بوسیله بادطی می‌کنند و به صورت باران اسیدی بر سطح زمین فرو می‌ریزند. چنین بارش‌هایی ممکناست به صورت برف یا باران یا مه نیز در بیاید.

پیامدهای باران اسیدی

باران اسیدی باعث از بینرفتن بناها و آثار تاریخی بخصوص در ساختمان‌هایی که از سنگ مرمر یا آهک ساخته شدهباشند ، می شود.
باران اسیدی میزان حاصلخیزی خاک را کاهش می‌دهد و حتیممکن است مواد سمی را وارد خاک‌ها کند .
باران اسیدی موجب نابودی درختان، کاهش مقاومت آنها بخصوص در برابر سرما می‌شود.
 
 
 
 
 
تغییرات آب و هوا
 
 
 
 
 
گرم شدن آب و هوای کره زمین و تغییر اقلیم یکی از مهم ترین مسایل زیست محیطی جهان است . مدت هاست که دیگر از برف و سرمای گذشته ها خبری نیست. برف کم می بارد و دوامی ندارد. رودها و چشمه ها پیوسته خشک می شود ، کشاورزی صدمه می بیند و بسیاری از مردم جهان با مشکل کمبود آب آشامیدنی روبرویند. کشور ما نیز با مسایل متعددی در این رابطه روبروست. شناخت هر چه بیشتر این مشکل به ما در اندیشیدن تمهیدی برای متوقف کردن روند گرمایش زمین و پیشگیری از عواقب آن یاری خواهد کرد
دکتر دیوید کینگ ، مشاور ارشد دولت انگلستان در تحقیقات علمی، اخیرا نتیجه تحقیقات جدید تیم دانشمندان خود را اعلام کرده که بر اساس آن رابطه بین میزان دی اکسید کربن جو و گرمای کره زمین در 740 هزار سال گذشته به اثبات رسیده است. آنها یک قطعه یخ قطب جنوب را تا عمق 3 کیلومتر حفر کرده اند و عمر لایه های مختلف را تعیین کرده و نیز غلظت دی اکسید کربن آنها را اندازه گرفته اند. قدیم ترین لایه این قطعه یخ 740 هزار سال قدمت داشته است . نتیجه ای که به دست آمده آن است که در تمام این740 هزار سال غلظت دی اکسید کربن بین 200 تا 270 قسمت در میلیون نوسان داشته و هیچ گاه بالاتر نرفته است حال آن که غلظت آن در سال 2004 میلادی 377 قسمت در میلیون بوده است. در این 740 هزار سال چندین بار عصر یخ روی داده و دوباره هوا گرم شده اما در تمام سال های عصر یخ غلظت دی اکسید کربن حدود 200 بوده و در گرم ترین سال ها نیز هیچ گاه بالاتر از 270 نبوده است.
هنگامی که انقلاب صنعتی شروع شد ، یعنی در قرن هجدهم، غلظت دی اکسید کربن ( گازکربنیک ) جو زمین 270 قسمت در میلیون بود و اکنون غلظت آن به 377 قسمت در میلیون رسیده است . این مقدار نه تنها در740 هزار سال گذشته بلکه احتمالا از 55 میلیون سال پیش تا کنون سابقه ندارد. 55 میلیون سال پیش کره زمین یک سیاره گرمسیری بود. قطب شمال و جنوب وجود نداشت و سطح دریا ها 80 متر بالاتر از امروز بود. این شرایط برای حیات انسان مناسب نبود. در واقع این شرایط از بین رفت تا انسان توانست به وجود بیاید، اما اکنون بشر با دست خود این شرایط را دوباره شکل می دهد. این یکی از مهم ترین مسایلی است که بشریت با آن روبروست اما حواس او بیشتر متوجه فوتبال است و تا این گونه مسایل حیاتی.
اطلاعات مربوط به درجه حرارت متوسط کره زمین از 800 ایستگاه که در نقاط مختلف کره زمین ، از سرد ترین نقاط کوهستانی و یخچال های قطبی گرفته تا گرم ترین نواحی استوایی ، قرار دارد جمع آوری می شود. این کار از 125 سال پیش تا کنون هر ساله انجام می شود. از 1970 تا کنون درجه حرارت متوسط کره زمین 8/0 درجه اضافه شده است. در خلال این دوره افزایش درجه حرارت در هر دهه از دهه قبل بیشتر بوده است. 22 سال از گرم ترین سال های ثبت شده از 1980 بدین سو بوده است. و 6 سال از گرم ترین سال هایی که تا کنون ثبت شده در 8 سال گذشته رخ داده. سه سال از این سال ها ( 2002 و 2003 و 2005) همان سال هایی است که در أنها تولید غلات شدیدا کاهش یافته است. میزان دی اکسید کربن جو زمین از انقلاب صنعتی به بعد پیوسته افزایش یافته اما ثبت منظم آن از سال 1959 شروع شده و از آن سال تا کنون هر ساله افزایش یافته طوری که این روند یکی از قابل پیش بینی ترین روند های جهان است. از 1960 غلظت گاز کربنیک افزایش یافته و از یک دهه بعد درجه حرارت هم بالا رفته است.
ممکن است برخی فکر کنند که 8/0 درجه افزایش چندان اهمیتی ندارد، اما باید توجه داشت که در اینجا صحبت از درجه حرارت متوسط کره زمین است یعنی متوسط مجموع آن در همه نقاط کره زمین والا تغییر درجه حرارت در همه جا یکسان نیست. افزایش آن در خشکی بسیار بیشتر از دریا ها ، در عرض های جغرافیایی بالاتر بیشتر از نواحی استوایی، و در داخل قاره ها بیشتر از نواحی ساحلی آنهاست و لذا در برخی نقاط افزایش دما ممکن است بیش از ده درجه باشد. و بد نیست بگوییم که تفاوت درجه حرارت متوسط کره زمین در عصر یخبندان ها، که آخرین آن حدود 12000 سال پیش رخ داده ، با آب و هوای کنونی تنها چند درجه بوده است. اکنون 200 نفر از دانشمندان جهان که عضو گروه تحقیقات آب و هوایی سازمان ملل هستند برآورد می کنند که درجه حرارت کره زمین تا پایان قرن حاضر بین 4/1 تا 6/5 درجه افزایش خواهد یافت و این یعنی فاجعه.
گرمای هوا اثرات مخربی دارد که ذیلا به آن اشاره می کنیم:
1- 1-اثر بر روی تولید محصولات کشاورزی: در سال 1381 گرما و خشکسالی محصول غله هند، آمریکا وکانادا را بشدت کاهش داد. در نتیجه محصول غله جهان 90 میلیون تن یا 5 درصد کم تر از مصرف آن شد. در سال 1382 گرمای شدید اروپا موجب شد محصول غله کاهش یابد و بار دیگر تولید غله 90 میلیون کم تر از مصرف آن بود. در سال 83 بارندگی بهتر شد اما در سال 84 خشک سالی در آمریکا محصول غله جهان را 34 میلیون تن کاهش داد.
2- 2- تلفات جانی : در سال 1376 شمسی 700 نفر از ساکنان شیکاگو در اثر گرما جان باختند. در اردیبهشت ماه سال 1381 شمسی گرمای هوا در هند به 50 درجه رسید و بیش از 1000 نفر در استان آندرا پرادش جان خود را از دست دادند. در سال 1382 موج شدید گرما در اروپا غوغا کرد و درجه حرارت بطور بی سابقه ای افزایش یافت و در اثر آن 49000 نفر در 8 کشور اروپاجان خود را از دست دادند . در ایتالیا 18000 نفر مردند. در فرانسه تلفات 14800 نفر بود. تعداد کسانی که در اثر گرمای آن سال در اروپا مردند 15 برابر تعداد کسانی بود که در اثر حمله 11 سپتامبر سال 2001 به مرکز تجارت جهانی در نیویورک جان خود را از دست دادند. (1)
3- 3- ذوب شدن یخ: یکی دیگر از عوارض گرمای کره زمین است. در اثر آن مناطقی مانند بنگلادش و جزایر مالدیو و شهر های ساحلی لندن و نیویورک و شانگهای اول از همه خسارت خواهند دید.
4- 4- توفان های شدید: در اثر گرما، تبخیر بیشتر می شود و در اثر ذوب یخ ها هم آب بیشتری وارد اقیانوس ها می شود . پس حجم آب بیشتر می شود و میزان تبخیر نیز افزایش می یابد. آبی که با تبخیر بالا می رود باید در جایی فرود آید. پس تعداد توفان ها و شدت آن ها بیشتر می شود. در اثر گرمای جو بارندگی بیشتر به شکل باران صورت می گیرد نه برف . در نتیجه یخچال های کوهستانی که ذخایر اصلی آب جهان هستند روز به روز ضعیف تر می شوند و توفان ها و سیل ها شدید تر. در سال 1377 شمسی توفان میچ ( Mitch) که یکی از قوی ترین توفان های تاریخ اقیانوس اطلس است روی داد . سرعت این توفان 360 کیلومتر در ساعت بود. در اثر آن ظرف دو سه روز در نیکاراگوئه و هندوراس 2 متر باران بارید. در اثر آن غیر از خانه و مدارس و کارخانه و جاده و پل وغیره 70 در صد خاک سطحی هندوراس از بین رفت. لذا اکنون کشاورزی دراین کشور حاصلی ندارد. در مجموع این توفان 11000 نفر تلفات داشت و اقتصاد منطقه کارائیب را نابود کرد. فلورس ، رئیس جمهور هندوراس اعلام کرد: " در مجموع این توفان ظرف چند روز آن چه را که برای احداثش 50 سال زحمت کشیده بودیم نابود کرد" در اثر این توفان رشد دو کشور نام برده 20 سال به عقب افتاد. در 1383 در ژاپن 10 توفان مهم رخ داد که در مجموع 10 میلیارد دلار خسارت ایجاد کرد. در همان فصل سال در فلوریدای آمریکا 4 توفان بسیار شدید رخ داد که در تاریخ امریکا کم سابقه بود در اثر این 4 توفان شرکت های بیمه 22 میلیارد دلار خسارت به مشتریان خود پرداختند و به ورشکستگی نزدیک شدند. سال بعد یعنی 1384 توفان کاترینا رخ داد که این توفان ها در مقابل آن هیچ بودند. ارتفاع آب 6 متر بود و بسیاری از شهرک های ایالات متحد یکسره نابود شد. توفان بشدت به شهر تاریخی نیو اورلئان صدمه زد و در اثر آن در مجموع صد ها هزار نفر بی خانمان شدند. این توفان که علت آن بالا بودن درجه حرارت سطح آب در اقیانوس بود طبق برآورد های اولیه حداقل 200 میلیارد دلار خسارت بر جای گذاشت.
5- 5- کمبود آب : آنگاه که اولین فضانوردان به دور کره زمین سفر می کردند یکی از چیز های جالبی که در زمین می دیدند دریاچه چاد در آفریقا بود. اکنون آنها بسختی می توانند این دریاچه را تشخیص دهند. سه کشور پر جمعیت نیجریه و نیجر و چاد آن قدر آب رودخانه های منتهی به دریاچه را برای آبیاری مصرف کرده اند که اکنون حجم دریاچه نسبت به سال 1960 تقریبا 95 درصد کاهش یافته. دریاچه آرال واقع در شوروی سابق به علت مصرف بیش از حد آب رودخانه های سیحون و جیحون نابود و آب آن شور شده است. رودخانه کلورادو واقع در جنوب غربی ایالات متحد و رودخانه زرد در شمال چین دیگر به دریا نمی رسند و قبل از آن خشک می شوند. رود های نیل در مصر، رود سند که عمده آب آبیاری پاکستان را تامین می کند و رود گنگ که در منطقه پر جمعیت گنگ در هند جاری است نیز وقتی به دریا می رسند دیگر از یک نهر باریک ترند. این ها را می توا ن دید اما پایین رفتن آب های زیر زمینی دیده نمی شود. میلیون ها چاه حفر شده که سطح همه آنها پیوسته سقوط می کند. هر انسان روزانه بطور متوسط 4 لیتر آب مصرف می کند اما آب لازم برای تولید غذای مصرفی او 200 لیتر در روز یعنی 500 برابر آن است. عمده آب جهان یعنی 70 درصد آن صرف آبیاری می شود. 20 درصد آن صرف صنعت می شود و 10 درصد دیگر به مصارف مسکونی می رسد. از آنجا که عمده آب هر کشور صرف آبیاری زمین های زراعی می شود و تولید هر تن غله به 1000 تن آب نیاز دارد، کشور هایی که به کمبود آب دچار می شوند به جای آب غله وارد می کنند. بنا براین یکی از اصلی ترین عواقب گرم شدن کره زمین کاهش تولید کشاورزی، افزایش رقابت بر سر غله محدود جهان، و بالا رفتن قیمت غله در بازار جهانی است.
 

پیش آگاهی
پیش آگاهی و پیشگیری در کلیه امور بهتر از مبارزه و درمان است، در بسیاری از مواقع پیشگیری صدمات و خسارات جانی و اقتصادی ناشی از این گونه بلایا را به حداقل ممکن رسانده و این مهم نیازمند آگاهی و شناخت آحاد جامعه است و باید در سطح جوامع انسانی بسط و گسترش بیشتری پیدا کند.
به طور مثال، حوادثی از قبیل زلزله، سیل، کاهش سطح جنگل ها و مراتع، گسترش بیابانها و ... با ساخت منازل مسکونی مقاوم، ممانعت از کندن بوته ها و درختان جنگلی، جلوگیری از چرای مفرط مراتع، احداث سیل بندها و سدها و... قابل پیشگیری است. به طور کلی پیش آگاهی و پیشگیری در تقابل با بلاهای طبیعی از نظر زمانی دارای سه مرحله پیش از وقوع، هنگام وقوع و بعد از وقوع است.
مرحله قبل از وقوع نیازمند تمهیداتی شامل پیش بینی های مورد لزوم بر مبنای اطلاعات درست در امور هواشناسی، زمین شناسی و زیست محیطی، استفاده از سازه های موثر در کاهش بلیه و آماده سازی اذهان عمومی در راستای تقابل با چنین رخدادهایی می باشد.
تخصیص اعتبارات در جهت موارد پژوهشی و اجرایی در مراحل سه گونه فوق نیز باید مد نظر قرار گیرد.
هنگام وقوع حادثه وجود امکانات لازم برای کمک رسانی به خسارت دیدگان و جلب مشارکت عمومی از طریق رسانه های گروهی ضروری است.
در مرحله بعد از وقوع به کارگیری روشهای مقابله با پدیده های ثانویه و احتمال صدمات مجدد ناشی از حادثه، درخور اهمیت است. مهمترین روش برای مقابله با بلایای طبیعی، علمی نمودن و اجرای درست برنامه های مقابله از طریق برنامه ریزیهای جامع منطقه ای، ملی و فراملی است.
افزایش خسارات
انسان به تعبیری موجودی گیرنده، فرستنده و حساب کننده قلمداد شده و با هوشمندی خود قادر است بسیاری از وقایع را که گاه بلیه به نظر می رسند به رحمت مبدل کند یا حداقل از میزان خسارات وارده بکاهد.
بلایای طبیعی اصولاً ماهیتی پیچیده دارند و در شرایط کنونی بسیاری از آنها خارج از کنترل انسان به نظر می رسند. اما میزان آسیب پذیری نتیجه عملکرد عوامل انسانی است و همانطوری که واقفیم پیشگیری از حادثه بهتر از واکنش در مقابله حادثه است، لذا ارتقای دانش و آگاهیهای عمومی خود عامل مهمی در کاهش اثرات بلایای طبیعی محسوب می گردد.
به عنوان مثال، حوادثی مثل سیل و زلزله که در سطح کشور، از احتمال وقوع بالاتر برخوردار است از طریق ساخت سدها، سیل بندها و بندهای انحرافی و آبخیزداری مناطق کوهستانی و شیبدار و نیز با ساخت منازل مسکونی مقاوم در سطح قابل ملاحظه ای کاهش می یابد.
روشهای پیش بینی و پیشگیری
ترس از ناشناخته ها در انسان فطری است، ترس از تاریکی نیز معلول همین علت است آنچه ناشناخته ها را به آگاهی تبدیل می کند دانش است. ارتقای روز افزون توان علمی و فناوری انسان در دنیای معاصر هر چند که معضلاتی را که ناشی از بعضی راهکارهای نادرست است در عرصه زندگی و محیط پیرامون او در پی داشته، اما موفقیتهای ناشی از این پیشرفت ها قابل کتمان نیست و این توانایی در پیکار با حوادث ناگوار و زیانبار طبیعی هر روز چشمگیر تر می شود.
بنابراین درک درست وقایع و پدیده های طبیعی منجربه پیش بینی، پیشگیری و تقابل منطقی و درست با آنها خواهد شد. به عبارت دیگر، به حداقل رسانیدن خطرات ناشی از رخدادهای طبیعی و غیرطبیعی که گاه خود ساخته انسان و تحمیل او بر طبیعت و محیط پیرامون خویش است با انتخاب راهکارهای مؤثر ممکن می باشد.
در جهان معاصر دو گونه معضل طبیعی صدمات جانی و مالی شدیدی را بر جوامع انسانی وارد می سازند که هر چند هر دو ناشی از طبیعت اند اما منشأ ایجاد یکی از آنها طبیعت و دیگری ناشی از تحمیل آگاهانه وناخودآگاه انسان بر طبیعت می باشد.
ساختارهای اساسی جهت کاهش بلایای طبیعی به صورت زیر قابل جمعبندی و تعریف می باشد:
۱- برقراری سیستم هشدار واخطاریه های به موقع جوی.
۲- آماده سازی نیروهای انتظامی و راهداری.
۳- ایمن سازی نقاط وقوع بلایای طبیعی.
۴- تمهیدات علمی و مهندسی.
۵- طراحی پروژه های عظیم مطالعاتی در فازهای شناسایی.
۶- اجرا و نظارت وارتقای سطح آموزش عمومی و تخصصی برای مقابله کاهش آثار بلایای طبیعی.
۷- تقویت نیروی انسانی متخصص و گروههای پژوهشی کارشناسی جهت مطالعه بلیه های طبیعی در مسیرهای اصولی و صحیح و با درک همه جانبه از کلیه روابط علت و معلولی موجود.
بحران:
بحران رخدادی نابهنگام وگاه غیرقابل پیش بینی است که شدت و میزان آن از حد معمول بیشتر است. بحران بر دو گونه می باشد: بحران طبیعی و بحران انسان ساخت.
بحرانها یا بلایای طبیعی هر ساله خسارات عمده جانی و مالی فراوانی به جوامع بشری وارد می سازد؛ به طوری که دهه ۹۰ میلادی، از سوی سازمان ملل متحد و سازمان هواشناسی جهانی دهه کاهش بلایای طبیعی اعلام و از تمامی ملل جهان برای دستیابی به این هدف دعوت به همکاری شد.
این فراخوان بین المللی اولین اقدام متمرکز و جامع نهادهای بین المللی در معرفی و آموزش انسانی در تمامی ابعاد پژوهشی، برنامه ریزی و اجرایی در راستای کاهش اثرات بلیه های طبیعی بود.
اما تغییر شکل رفتارهای کنونی که تماماً معطوف به امداد و کمک رسانی پس از وقوع حادثه می باشد به پیشگیری قبل از وقوع بلایا که خود مستلزم مدیریت خاص و آموزش و تشریک مساعی همگانی است نیاز دارد.
بنابراین در استراتژی کاهش اثرات بلایای طبیعی تاکتیک یا راهکارها به سوی آگاه سازی عمومی و تأکید بر امر اطلاع رسانی به مردم در راستای اقدامات پیشگیرانه قبل از وقوع حوادث نابهنجار تغییر کرده است و این تغییر روش خود از اهداف اساسی برنامه کاهش اثرات بلایای طبیعی در دودهه اخیر بوده است. با امید اینکه این امر مقبولیت عام یافته و فراگیر شود.
منابع :
1. غیاثوند-راحله-انسان و دگرگونیهای محیط زیست- نقش مهر -1385
3. http://www.cloudysky.ir
5. طراواتی- حمید -آخرین نتایج گرمای سال 2003 اروپا از موسسه Earth Policy Institute
 
امتیاز دهی
 
 

بيشتر
 
:: تمامی حقوق وب سایت متعلق به سازمان حفاظت محیط زیست می باشد ::