درباره اداره کل   خانه خبر دانش و تکنولوژی محیط زیست استانها انتقادات و پیشنهادات ارتباط با ما
 
 
مقالات
سه‌شنبه 7 آذر 1391 آیا زعفران را می توان به عنوان گیاه پاک معرفی نمود ؟ تهیه کنند: رویا هدایتی زاده

مقدمه:   

زعفران یکی از محصولات کشاوری ارزشمند صادراتی ایران است که در زمین‌های خشک و نیمه‌خشک جنوب خراسان و برخی نقاط کشور کشت می‌شود. گیاه زعفران جزءگیاهان کم‌توقع است که در سرزمین‌های خشک تولید می‌شود و بازده اقتصادی آن بسیار بالا است. زعفران زمانی نیاز به آب داردکه گیاهان دیگر نیاز به آب ندارند، یا اینکه نیاز آنها به آب در حداقل است.گیاه زعفران تابستان در خواب است و به هیچ‌وجه به آب نیاز ندارد و چون در زمستان رشد می‌کند، دارای هیچ‌گونه آفت جدی نیست و نیازی به سمپاشی ندارد. زعفران گیاهی چند ساله است و اگر یک بار کشت شود تا 17 یا 18 سال می‌توان از آن بهره‌برداری کرد، از این رو زعفران در مناطق کم‌بهره به مثابه طلا برای کشاورزان است.

مشخصات گیاهشناسی زعفران:

     زعفران با نام علمی Crocus sativus L. گیاهی چند ساله، متعلق به خانواده زنبقیانIridacea)) و راسته لیلیال­ها (Liliales) می­باشد. این گیاه علفی، بدون ساقه و پیازدار است. هر پیاز بسته به زمان آبیاری قبل، بعد و یا همزمان با گلدهی، 6 تا 9 برگ باریک نظیر برگ علفهای چمنی تولید می­کند. گلهای زعفران دارای 3 گلبرگ و 3 کاسبرگ تغییر شکل یافته به رنگ بنفش، 3 پرچم، (طول میله آن دو برابر بساک زردرنگ است) و مادگی با یک تخمدان که در مرکز گل قرار گرفته، تشکیل شده­است. از قسمت تخمدان خامه باریک و بلندی به رنگ زرد روشن به طول 7 تا 10 سانتی­متر خارج می­گردد و در انتها به سه کلاله بوقی شکل به رنگ قرمز عنابی که طول هر رشته 2 تا 3 سانتی­متر است ختم می­شود. این سه کلاله پس از خشک شدن، زعفران تجاری را تشکیل می­دهند که معطر و دارای بوی تند و طعمی تلخ است.

کنترل بیماریها، آفات و علف های هرز زعفران:

مهمترین آفات زعفران، جوندگان هستند که شامل خرگوش­ها، موش­ها و یک نوع جوجه تیغی است. موش­ها در زمین‌های زعفران لانه می‌کند و پیازهای زعفران را می‌خورد و باعث از بین رفتن پیازها می­شوند و خرگوش و جوجه تیغی از برگهای زعفران برای تغذیه استفاده می­کنند. با کاشت نعناع در نزدیکی مزارع زعفران می توان با موش­ها مبارزه کرد. پیازها بهتر است قبل از کاشت با سموم قارچ کش از قبیل سرزان، سری تیزان و گرامنیون بر علیه بیماریهای قارچی ضد عفونی شوند. بهترین روش کنترل علفهای هرز وجین دستی است که معمولاً سه بار در سال انجام می شود. در صورت لزوم از علف کشهای مناسب با توصیه کارشناسان مربوطه استفاده می شود در مورد مبارزه شیمیایی با علف های مزرعه باید توجه کرد که مبارزه شیمیایی با توجه به خواب تابستانی زعفران در این فصل عملی می­باشد. اما چون اثر این علف کش ها بر روی گیاه آزمایش نشده لذا باید حتی الامکان به هنگام رشد بوته های زعغران از مصرف علف کش های شیمیایی خودداری شود. شخم های مکرر بستر زمین را تا حدودی از وجود علف های هرز پاک می سازند. از علفهای هرز عمده مزارع زعفران می توان به بومادران، تلخه، خارشتر، گندسیر، یولاف وحشی، اویارسلام، گل قاصد، گل ماهور و منداب اشاره کرد. علف‌کشهای مورد آزمایش شامل اتال فلورالین، متریبوزین فلوآزیفوپ‌پی‌یوتیل، بنتازون، هالوکسی‌فوپ‌اتوتیل ، آترازین ، هالوکسی فوپ اتوتیل و متریبوزین بودند. مهمترین بیماری­های زعفران بیماری سیاهک و زوال زعفران است. عامل بیماری سیاهک، قارچ نوماکو است که روی برگهای زعفران رشد کرده و کم کم به پیازها می­رسد و باعث از بین رفتن پیازها می­شود. عامل بیماری زوال زعفران نیز یک نوع قارچ ساپروفیتی است که به­ داخل پیازها نفوذ کرده و موجب برآمدگی سطح پیاز، پوسیدن و خشک شدن برگها می­شود. جمع­آوری و سوزاندن برگها و پیازهای آلوده و ضد عفونی کردن پیازها قبل از کاشت در کاهش بیماریها مؤثر است.

سطح زیرکشت زعفران در استان:

استان خراسان جنوبی30 درصد از زعفران کل کشور و 25 درصد از زعفران دنیا را تولید می کند براساس آمار، سطح زیر کشت زعفران در خراسان جنوبی در سال 87،  چهارده هزار هکتار بوده که از این سطح 70 تن زعفران خشک برداشت شده است که متأسفانه این رقم نسبت به سال 86 به علت خشکسالی به 11هزار و 365 هکتار کاهش یافته است. لازم به ذکر است، 80 درصد زعفران استان خراسان جنوبی به 20 کشور از جمله فرانسه، اسپانیا، ژاپن، امارات متحده عربی و... صادر می شود. زعفران استان بالاترین بازده اقتصادی را به ازای هر مترمکعب آب دارد، اما با این مقدار استان همچنان رتبه دوم کشوری را داراست. در خراسان جنوبی 43 هزار و 549 نفر از این محصول بهره برداری می کنند.

محاسن کشت زعفران:

- کشت زعفران فقط یک بار انجام و چند سال از آن برداشت می‌شود. زعفران نیازی به آبیاری ندارد و به‌طور معمول با بارندگی‌های پاییز سبز می‌شود و چنانچه آب نیاز داشته باشد، زمانی است که گیاهان دیگر به خواب رفته‌اند و نیاز به آب ندارند.

-  ثابت شده گل‌های زعفران دارای ارزش اقتصادی بالایی است. از آن ماده‌ای استخراج می شود که این ماده می‌تواند تحول عظیمی در صنعت عطرسازی جهان ایجاد کند.

- سال‌های متمادی زعفران به عنوان یک رنگ‌دهنده، ادویه و یک مطبوع‌کنندة غذا مورد استفاده قرار می‌گرفت، اما مطالعات اخیر نشان داده است در زعفران موادی وجود دارد که نشاط‌آور بوده و خاصیت آرام‌بخشی قابل‌توجهی در انسان دارد.

- بر اساس قانون سازمان نظارت بر مواد غذایی و دارویی آمریکا  زعفران به عنوان رنگ دهنده طبیعی مجاز است و مقدار مصرف آن به عنوان عطر و طعم دهنده طبیعی محدودیتی ندارد.

- زعفران به علت دارا بودن مواد تلخ موجب سهولت هضم غذا می‌شود.

-  از زعفران در صنعت برای رنگ آمیزی ابریشم و نخ ... استفاده می‌شود.

- زعفران از نظر طب قدیم ایران گرم و خشک است. مهمترین خاصیت زعفران که از قدیم‌الایام از آن استفاده می‌شده است درمان افسردگی می‌باشد.

معایب کشت زعفران:

- زمین‌هایی که زیرکشت زعفران می‌رود، بعد از 15 تا 20 سال که زعفران در آن کاشته می‌شود، گیاه دیگری نمی‌تواند در آن رشد کند و این زمین پس از 20 سال برای کشت زعفران نیز مناسب نخواهد بود.

-  رنگ زعفران مربوط به ماده‌ای به نام کروسین است که در آن وجود دارد. پیاز زعفران سمی است و مصرف بیش از حد آن برای حیوانات کشنده است.

- چون زعفران بر روی سیستم تولید مثل اثر دارد بنابراین زنان حامله باید در خوردن آن احتیاط کنند؛ چرا که ممکن است باعث سقط جنین ‌شود‌. خوردن زیاد زعفران برای کلیه‌ها مضر است‌. اشتها را کم و ایجاد سردرد می‌کند و باعث اختلال حواس می‌شود‌.

- چون زعفران بسیار گران قیمت می‌باشد، از قدیم سوداگران حقه باز در آن دستکاری می‌کردند و مجازات تقلب در زعفران گاهی حکم اعدام داشته‌است. مهم ترین تقلبی که به عنوان زعفران صورت می‌گیرد گل رنگ می‌باشد که شباهتی به زعفران دارد و می‌تواند ایجاد رنگ زرد کند.گاهی برای اضافه شدن وزن به آن روغن یا آب نبات و عسل اسپری می‌کنند.

پیشنهادات جهت عدم معرفی گیاه زعفران به عنوان گیاه پاک

گیاهی را می توان به عنوان گیاه پاک معرفی نمود که علاوه بر اینکه در مراحل مختلف کاشت، داشت و برداشت نیازی به استفاده از سموم و علف کش جهت مقابله با بیماریها و آفات نداشته باشد، بلکه خود گیاه نیز به خودی خود منجر به تولید سمومی که برای خاک و  و سایر جانداران مضر باشد، نکند. متاسفانه گیاه زعفران پس از چند سال از زمان کشت، علاوه بر این که با تولید سموم ناشناخته منجر به از دست رفتن خاک جهت کشت سایر گیاهان می شود،  اگر پیاز توسط سایر حیوانات نیز مورد استفاده قرار گیرد، منجر به مرگ آن ها می شود. علاوه بر این به دلیل داشتن برخی مواد شیمیایی در خود کلاله زعفران که مصرف خوراکی برای انسان دارد، در صورت مصرف بیش از حد مجاز در برخی موارد منجر به مرگ انسان نیز می شود. تحقیقات در  خصوص معرفی گیاه پاک نشان داد که گیاه زعفران را نمی توان به عنوان گیاه پاک معرفی نمود.

 
امتیاز دهی
 
 

بيشتر
 
:: تمامی حقوق وب سایت متعلق به سازمان حفاظت محیط زیست می باشد ::